Wielowarszawa dziś

Czyja jest Warszawa, kto może mianować się warszawiakiem, warszawianką, gdzie przebiegają granice miasta i ile ich jest? Te pytania zadawaliśmy sobie podczas cyklu działań dedykowanych Warszawie (jesień 2013). Wychodząc od tematu miasta, w którym żyjemy, chcieliśmy rozpocząć szerszą dyskusję na temat wielokulturowości, różnorodności, inności, których doświadczamy na co dzień.  

Podczas warsztatów, spotkań, wykładów przeznaczonych dla młodzieży oraz dorosłych, zastanawialiśmy się, kto dziś jest warszawiakiem i do kogo w związku z tym należy miasto. W trakcie opracowywania poszczególnych wydarzeń ukuło się pojęcie „Wielowarszawy”, którym sygnowaliśmy kolejne działania. Pojęcie zawierało w sobie wielość, którą chcieliśmy pokazać – wielość perspektyw, doświadczeń, wyobrażeń związanych z Warszawą i jej mieszkańcami.  Jednymi z pierwszych zajęć były warsztaty dziennikarsko-filmowe, podczas których uczestnicy dyskutowali o tożsamości miasta i jego mieszkańców, by następnie wyjść na ulicę i przeprowadzić sondę uliczną. Pytanie, które zadawali przechodniom dotyczyło tego, kto dziś może nazywać się warszawiakiem?  Odpowiedzi wskazują na niejednoznaczność sądów i wyobrażeń i tym bardziej wzmacniają sens jego zadawania. 

Filmy zrealizowane przez uczestników warsztatów dziennikarsko-filmowych:

Podobne pytania padały w czasie dyskusji „Czyje miasto?”, do udziału w której zaproszono profesora Wojciecha Bursztę, antropologa kultury, Joannę Erbel, aktywistkę miejską, Małgorzatę Pawlak, koordynatorkę projektu „Warszawa dla początkujących” w Towarzystwie Inicjatyw Twórczych „ę” i Tomasza Sadowskiego, twórcę strony „Warszawskie słoiki”. Podczas dyskusji duży akcent położono na kwestię tożsamości współczesnego mieszkańca Warszawy oraz zastanawiano się nad konfliktem między mieszkańcami rdzennymi a napływowymi, czy jest on wirtualny, czy realny?

W ramach realizacji wydarzeń związanych z „Wielowarszawą” narzędziem, do którego lubiliśmy sięgać była fotografia. Odbyły się trzy warsztaty fotograficzne, podczas których szukaliśmy miejsc i nie-miejsc Warszawy zastanawiając się, czy granica między nimi jest łatwa do uchwycenia. Poza tym przyglądaliśmy się niewidzialnym podziałom Warszawy, które oddzielają od siebie mieszkańców i turystów, biednych od bogatych. Jedne warsztaty fotograficzne poświęciliśmy tematowi sąsiedztwa. Szukaliśmy przestrzeni wspólnych, świadczących o przenikaniu się ludzi różnego pochodzenia i wprowadzających w miejską tkankę koloryt przypominający o wielokulturowości stolicy.

Zdjęcia wykonane przez uczestników:

Warsztat fotograficzny „Miasto podzielone?”, prowadzenie Hanna Musiałówna:

Warsztat fotograficzny „Miejsca, nie-miejsca”, prowadzenie Filip Springer:

Warsztat fotograficzny „Po sąsiedzku?”, prowadzenie Tomasz Wiech:

Jeden z warsztatów poświęciliśmy pracy twórczej nad plakatem, który byłby wizytówką miasta i najwięcej by o nim mówił. Zajęcia poprowadził Mariusz Lewczyk, autor neonu „Miło Cię widzieć”, który świeci na moście Gdańskim. Uczestnicy omawiali symbole Warszawy, zastanawiali się nad ich wymową i tym, jakie reakcje mogą wywoływać. W efekcie powstały plakaty bardzo wymowne, bawiące się symbolami, wskazujące na zmieniające się oblicze miasta.

Plakaty wykonane przez uczestników warsztatu „Warszawskie Słoiki a Miło Cię Widzieć”:

Hasło „Wielowarszawa” towarzyszyło nam również podczas myślenia i projektowania działań dotyczących międzykulturowości. Warszawa i Muzeum POLIN stały się punktami wyjścia do rozmyślań na temat relacji, przepływu, współbycia przedstawicieli różnych grup, ze szczególnym uwzględnieniem przedstawicieli mniejszości etnicznych, narodowych, migrantów i uchodźców. Na początku 2014 roku zorganizowaliśmy osiem spotkań z przedstawicielami i przedstawicielkami mniejszości narodowych i etnicznych oraz imigrantami mieszkającymi w Warszawie, by wspólnie porozmawiać i poznać ich spojrzenie na miasto. Jakie mają związane z nim doświadczenia, jakie oczekiwania, czy czują się warszawiakami? Na te tematy rozmawialiśmy m.in. z Ukraińcami, Białorusinami, Romkami, Wietnamczykami czy Czeczenami. Ponadto odbyły się wykłady o mniejszościach i obcokrajowcach mieszkających dziś w Polsce oraz o postawach mieszkańców Warszawy wobec mniejszości. Były to spotkania otwarte dla publiczności, podczas których uczestnicy mogli uporządkować swoją wiedzę i zweryfikować informacje dotyczące np. liczb czy postaw mieszkańców Warszawy i Polski względem przedstawicieli mniejszości. W swoim wykładzie dr Aleksandra Winiarska powoływała się na badania socjologiczne i mówiła o skali dystansu społecznego w Polsce, o tym komu Polacy ufają, a kogo się boją.

Posłuchaj wykładu dr Aleksandry Winiarskiej „Postawy mieszkańców wobec mniejszości”

Posłuchaj wykładu prof. Pawła Boskiego „Mniejszości i obcokrajowcy dziś”

Ważnym wydarzeniem z perspektywy otwartości Muzeum POLIN było zaproponowanie oprowadzania po budynku (wystawa stała była wówczas jeszcze nieczynna) w jedenastu językach, wśród których znalazł się język hebrajski, arabski, wietnamski czy romski. Odbyła się również „Żywa biblioteka”, czyli nieformalne spotkanie przy stolikach, podczas którego osoby – przedstawiciele mniejszości, którzy zdecydowali się być „żywymi książkami” opowiadali swoją historię.

fot. M Starowieyska/ Muzeum POLIN

Temat międzykulturowości obejmował też współczesne relacje polsko-żydowskie i polsko-izraelskie. Latem 2014 roku uczestnicy Polsko-Izraelskiej Wymiany Młodzieży dzielili się m.in. swoimi doświadczeniami z pobytu w Polsce mówiąc również o nastawieniu, z jakim tu przyjechali. Zorganizowaliśmy także dyskusję o izraelskich wątkach we współczesnej Warszawie – o kuchni, kulturze, architekturze, które współtworzą obraz dzisiejszego miasta.

Posłuchaj dyskusji „Izrael w Warszawie?”:

„Polska oczami młodych Izraelczyków” (język angielski):

Obejrzyj dyskusję „Utracone dziedzictwo? Młodzi Izraelczycy w podróży do Polski”: