Poznaj żydowską Warszawę

Jednym z obszarów, którymi zajmowaliśmy się w ramach projektu „Oblicza różnorodności” była żydowska przeszłość Warszawy. Poprzez wystawę „Warszawa, Warsze” oraz towarzyszące jej wydarzenia (marzec-czerwiec 2014) , chcieliśmy przybliżyć temat dawnych mieszkańców miasta, którzy nie tylko znacząco wpłynęli na rozwój i kształt Warszawy, ale których obecność odcisnęła się również w kulturze czy w brzmieniu języka. Wystawa dawała możliwość „zasmakowania stolicy”, m.in. przyjrzenia się kultowym miejscom, takim jak kawiarnia Ziemiańska czy Związek Dziennikarzy i Literatów Żydowskich, który mieścił się przy ulicy Tłomackie 13. Na wystawie można było zobaczyć, jak do II wojny światowej wyglądały Nalewki i Muranów, żydowska Praga oraz nabrzeże Wisły – miejsce kąpieli żydowskich mieszkańców oraz szlak handlowy kupców.

Wystawa stała się dla nas pretekstem do wyjścia z murów Muzeum oraz pogłębiania przedstawionych na niej wątków w przestrzeni miasta. Zorganizowaliśmy szereg spacerów oraz gier miejskich, które pozwoliły bliżej przyjrzeć się najważniejszym miejscom związanym z mniejszością żydowską – czyli Nalewkom i Muranowowi, okolicy placu Grzybowskiego, Pradze, ale również przybliżyć sylwetki znanych żydowskich kobiet oraz doktora Ludwika Zamenhofa i stworzonego przez niego języka, esperanto. Język był zresztą ważnym tematem na samej wystawie. Jedna część ekspozycji była dedykowana jidyszyzmom, czyli słowom pochodzącym z języka jidysz, które na stałe zagościły w języku polskim i są używane do dzisiaj. Rozszerzyliśmy ten wątek organizując szereg warsztatów na temat „języków żydowskich” – jidysz, hebrajskiego oraz stworzonego przez żydowskiego lekarza esperanto. Do języków dawnej warszawskiej ulicy nawiązywaliśmy również podczas wykładów.

„Głosy przedwojennej Warszawy”, wykład dr Karoliny Szymaniak:

W proponowanych działaniach zależało nam na przywołaniu dawnego obrazu stolicy, ale również na przyjrzeniu się jej ze współczesnej perspektywy – zarówno ze strony aktywistów działających na rzecz społeczności żydowskiej bądź żydowskiego dziedzictwa, jak i artystów, kuratorów, którzy odnosząc się do projektów z zakresu sztuki komentowali sposób funkcjonowania żydowskiej historii w polskiej pamięci zbiorowej.

„Żydowska Warszawa: ekspozycje”, spotkanie z udziałem Ewy Małkowskiej-Bieniek, kuratorki wystawy „Warszawa, Warsze”, Rafała Betlejewskiego, artysty parateatralnego, performera, twórcy akcji społecznych takich jak „Tęsknię za Tobą, Żydzie”, Krystyny Piotrowskiej, artystki sztuk wizualnych, autorki filmów i instalacji oraz Izabeli Teodorkiewicz, pracowniczki Fundacji Shalom, koordynatorki i producentki wystawy "I ciagle widzę ich twarze...":

„Żydowska Warszawa w działaniu”, spotkanie z udziałem Beaty Chomątowskiej ze Stacji Muranów, Piotrem Pilukiem z Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, Zuzanną Radzik z Forum Dialogu Między Narodami, Agatą Rakowiecką z Jewish Community Center Warszawa oraz Joanną Baczko z Żydowskiej Ogólnopolskiej Organizacji Młodzieżowej: 

Staraliśmy się uchwycić wielość perspektyw, w tym połączyć przeszłość ze współczesnymi wyobrażeniami, interpretacjami. Jednym z działań, które zaproponowaliśmy naszym odbiorcom były warsztaty z robienia kolaży „Warszawa, której nie ma”. Wraz z artystką, Julią Mirny, tworzyliśmy pocztówki z dawnej Warszawy, przywołanej, odtworzonej w naszej pamięci:

Podczas warsztatów animacji poklatkowych przywoływaliśmy ilustracje dawnego życia stolicy i wypełnialiśmy je osobistymi opowieściami. W efekcie powstały trzy filmy, stanowiące komentarz do naszej pamięci oraz przeplatania się zbiorowych i prywatnych historii.

Obejrzyj animacje poklatkowe „Żydowska Warszawa w opowieściach rodzinnych”: