O pamięci w muzeum

Działania realizowane w ramach projektu „Oblicza różnorodności” przez rok odbywały się w budynku Muzeum POLIN, w którym nie było jeszcze wystawy stałej. Działaliśmy zatem bez kontekstu głównej narracji, nie wiedzieliśmy, jak będzie ona odebrana przez mieszkańców Warszawy i turystów. Wszystko się zmieniło po 28 października 2014 roku, kiedy to wreszcie mogliśmy otworzyć i udostępnić zwiedzającym naszą wystawę. Czuliśmy się zobowiązani do przyjrzenia się jej w ramach oferowanych wydarzeń, dlatego zaproponowaliśmy szereg spotkań, dyskusji, wykładów i warsztatów, które pomagały lepiej poznać, zrozumieć i dostrzec różne wątki ujęte na wystawie.

Rozważania na temat naszej wystawy rozpoczęliśmy od spotkań i wykładów, podczas których zastanawialiśmy się nad pamięcią oraz rolą muzeów w jej kreowaniu, strzeżeniu oraz uświadamianiu. Podczas wykładu „Opowieści o przeszłości: pamięć indywidualna, pamięć zbiorowa” prof. Barbara Szacka opowiadała o tym, czym jest pamięć i jak pamiętamy, czym jest pamięć potoczna, co się składa na pamięć zbiorową oraz czym się różni historia od „ludzkiego gadania”.

Posłuchaj wykładu „Opowieści o przeszłości: pamięć indywidualna, pamięć zbiorowa”:

Kwestii pamięci przyglądaliśmy się również podczas warsztatów twórczych „Historie znalezione, historie wynalezione”, w ramach których uczestnicy, wykorzystując istniejące materiały wideo, czyli technikę found footage, tworzyli filmy o swojej prywatnej pamięci.

Temat pamięci był dla nas wstępem do tematu o roli muzeów. Wykład dr hab. Anny Ziębińskiej-Witek pt. „O pamięci w muzeum” był próbą odpowiedzi na pytania, czym się różni pamięć i historia, jak ich funkcje wykorzystują kuratorzy i jakie to może mieć odzwierciedlenie w ekspozycjach historycznych.

Posłuchaj wykładu „O pamięci w muzeum”:

Odbyło się również spotkanie, podczas którego zastanawialiśmy się, o kim mówią muzea budowane w Polsce – na ile uwzględniają głosy i perspektywy przedstawicieli grup mniejszościowych, czy wątki mniejszościowe są obecne w muzeach opowiadających polską tradycję i historię i czy uznawane są za część tej historii. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele Muzeum Warszawy, Państwowego Muzeum Etnograficznego, Muzeum Historii Polski oraz Muzeum Historii Żydów Polskich.

Przed otwarciem wystawy stałej zaprosiliśmy przedstawicieli grup mniejszościowych, żeby porozmawiać o muzeach, które opowiadają historię różnych mniejszości lub grup mniejszościowych – jaką funkcję pełnią w budowaniu tożsamości, dla których mniejszości takie muzea byłyby potrzebne, jakie dominują w nich narracje. W spotkaniu udział wzięła Luiza Adajewa, dyrektorka Ośrodka Samopomocy Uchodźców Sintar, Andrzej Grzymała-Kazłowski, cyganolog i podróżnik oraz Anna Akbike Sulimowicz, turkolożka i karaimoznawczyni.

Posłuchaj nagrania spotkania „Pamięć mniejszości. Czy warto budować muzea?”:

Po otwarciu wystawy ważnym wątkiem było dla nas pytanie o perspektywy – jak wystawę postrzegają przedstawiciele mniejszości, czego według nich brakuje na ekspozycji, jak w poszczególnych galeriach prezentowane są wątki mniejszościowe. Zorganizowaliśmy dwie dyskusje pt. „Wystawa stała: nasze spojrzenie”. W pierwszej dyskusji do podzielenia się swoimi wrażeniami zaprosiliśmy liderów społeczności żydowskiej w Polsce oraz przedstawicieli zajmujących się dziedzictwem żydowskim: Joannę Sobolewską-Pyz – przewodniczącą Stowarzyszenia Dzieci Holocaustu, Konstantego Geberta – dziennikarza, publicystę i dyrektora biura Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych oraz Judytę Nekandę-Trepkę – autorkę projektów promujących kulturę żydowską Warszawy. Podczas drugiego spotkania o głos poprosiliśmy przedstawicieli innych mniejszości oraz osoby działające w obszarze międzykulturowości: Agnieszkę Caban – wiceprezeskę Radomskiego Stowarzyszenia Romów „Romano Waśt” oraz redaktorkę naczelną „Kwartalnika Romskiego”, Karolinę Cao – autorkę bloga ziarnkoryzu.pl, Myroslavę Keryk – specjalistkę ds. migracji i społeczności ukraińskiej w Polsce, prezeskę Fundacji Nasz Wybór oraz Piotra Bystrianina – prezesa Fundacji „Ocalenie”.

Obejrzyj dyskusję „Wystawa stała: nasze spojrzenie” cz. 1 i cz. 2:

Ponadto odbyło się osiem warsztatów – każde dedykowane innej galerii, podczas których wyszukiwaliśmy, analizowaliśmy oraz omawialiśmy wielokulturowe wątki na wystawie stałej. Warsztaty były również pretekstem do zastanowienia się nad budowaniem narracji muzealnej oraz szansą na skonfrontowanie własnych wyobrażeń na temat wielokulturowej przeszłości Polski z muzealną narracją.

fot. M Starowieyska/ Muzeum POLIN