Chór POLIN

W 2014 roku Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN zaprosiło warszawiaków do udziału w wyjątkowym przedsięwzięciu muzycznym – do współtworzenia społecznego, eksperymentalnego chóru, który opracuje własny utwór inspirowany legendą Polin, czyli legendą o przybyciu Żydów do Polski. Premiera utworu miała miejsce podczas Dni Otwartych towarzyszących Wielkiemu Otwarciu Wystawy Stałej (październik 2014).

W projekcie wzięło udział około 60 osób: profesjonaliści i amatorzy, młodzież, dorośli i seniorzy, przedstawiciele mniejszości mieszkających w Warszawie. Od tej pory Chór opracowuje kolejne utwory; premierę każdego z nich poprzedzają około 2-miesięczne warsztaty, każda nowa odsłona otwarta jest zarówno dla uczestników poprzednich edycji, jak i umożliwia nowym osobom dołączenie do grupy. Oprócz tradycyjnych technik pracy z głosem, Chór za każdym razem poszukuje niestandardowych środków wyrazu: dźwięki, melodie i interpretacje powstają w wyniku indywidualnych i zbiorowych poszukiwań emisyjnych, rytmicznych i brzmieniowych. Chór POLIN stał się tym samym grupowym głosem, interpretującym i komentującym wybrane aspekty dziedzictwa i współczesnego życia żydowskiego, różnych wątków międzykulturowych.

Pierwszy projekt, tj. przygotowana przez Chór interpretacja legendy o przybyciu Żydów do Polski zaprezentowana publiczności w październiku 2014 roku czerpała z wielu kontekstów: pieśni i teksty żydowskie połączyły się z utworami funkcjonującymi w innych tradycjach muzycznych, w których wątkiem przewodnim jest podróż przez życie, prośba o spokojną drogę, poszukiwanie domu. Słowo Polin po hebrajsku i w języku jidysz oznacza „Polska”, ale również „tutaj odpoczniesz”. Oba te znaczenia łączyła w sobie opracowywana przez Chór legenda.

Drugi duży projekt, „Dialog”, który miał swoją premierę w kwietniu 2016 roku, towarzyszył ogólnopolskiej konferencji „Edukacja o różnorodności” i poprzez tekst oraz muzykę odnosił się do tematu uchodźców; stanowił komentarz do pytania o możliwość podjęcia dialogu międzykulturowego w dzisiejszej Polsce i Europie oraz o wyzwania, jakie ów dialog ze sobą niesie w obliczu narastającej radykalizacji postaw. Kanwą do pracy były tu dawne i współczesne teksty poetyckie, m.in. „Refugee blues” Audena, mówiący o żydowskich uchodźcach z nazistowskich Niemiec przed II wojną światową, „Home” autorstwa Warsan Shire ze słynnym zdaniem „Nikt nie opuszcza domu, chyba że dom to szczęki rekina”, czy napisany przez nastoletnią Żydówkę wiersz „The Worst Day Ever”, który czytany od początku do końca niesie negatywną wizję rzeczywistości, zaś czytany od końca do początku – pozytywną. W utwór zostały też wplecione współczesne komentarze publicystyczne, piosenki folkowe, indywidualne historie członków i członkiń chóru. Muzyka bluesowa, u źródeł której leżą pieśni niewolników, dialogowała tu z muzyką wolności, reggae.

W październiku 2016 roku Chór wystąpił z projektem „Zamenhof”, przygotowanym przez Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w partnerstwie z Muzeum POLIN, dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Był to projekt inspirowany dźwiękami i językami przedwojennej muranowskiej ulicy: polskim, jidysz oraz – ze względu na postać samego Zamenhofa – esperanto. W warstwie brzmieniowej chór wykorzystał m.in. techniki beatboxu, body percussion. Koncertowi towarzyszyły projekcje świetlne złożone z prac wykonanych przez uczestników warsztatów pod okiem artysty wizualnego Sylwestra Łuczaka.

W lutym 2017 roku Chór wystąpił z projektem "JewTube", towarzyszącym wystawie "Szafa grająca! Żydowskie stulecie na szelaku i winylu", która opowiada o obecności  kultury i historii żydowskiej w muzyce popularnej XX wieku. Członkowie i członkinie Chóru byli żywymi płytami miksowanymi przez dwóch dyrygentów-DJ-ów – Seana Palmera i Kubę Pałysa. Publiczność mogła usłyszeć m.in. tanga, fokstroty, walce, nowe interpretacje utworów międzywojennych żydowskich kompozytorów, popularne filmowe piosenki międzywojnia, szlagiery teatrów i kabaretów żydowskich; m. in. „Rebeka tańczy tango” czy „Już taki jestem zimny drań”.

To, co łączy kolejne projekty Chóru POLIN, to partycypacyjny proces budowania grupowej wypowiedzi muzycznej, a także technika kolażu jako metody twórczej: łączenie stylistyk, melodyki, tworzenie nowych jakości na kanwie różnorodnych źródeł. Ważnym aspektem jest również to, że wypracowane przez poszczególne edycje efekty staramy się prezentować przy różnych innych okazjach, jak. np. występ dla międzynarodowego grona edukatorów, aktywistów, muzealników i naukowców podczas konferencji „Interculturalism in Historical Education” (2015), występ podczas „Wieczoru na trzy chóry” wraz z męskim norweskim chórem Hvalkjæften oraz chórem Gre Badanie (2015), czy występ w Studium Teatralnym w ramach projektu „Nieprzeciętne Chóry” (2016). Uczestnicy poszczególnych edycji są również zapraszani do udziału w innych przedsięwzięciach muzycznych, jak np. dźwiękowe opracowanie alternatywnego spaceru po Muranowie „Lilia z Muranowa”, przygotowane we współpracy z artystą-rezydentem Muzeum POLIN, Bennym Nemerofskym Ramsayem. Utwór ten stał się również częścią ekspozycji i jednym z punktów otwarcia wystawy „Obecność/ Brak/ Ślady. Współcześni artyści o żydowskiej Warszawie” (kwiecień-marzec 2016), podsumowującej I etap rezydencji artystycznych w POLIN.

Chór POLIN prowadzą: Sean Palmer – niezależny brytyjski artysta, kompozytor i dyrygent; Jakub Pałys – akompaniator, trener wokalny, kompozytor; Ewa Chomicka – pomysłodawczyni i koordynatorka projektu.

Chór POLIN - „Jew Tube”

Chór POLIN - „Zamenhof”:

Chór POLIN - projekt „Dialog”:

Chór POLIN - występ podczas Wielkiego Otwarcia Wystawy Stałej:

Chór POLIN - making of:

Posłuchaj spaceru dźwiękowego „Lilia z Muranowa”, 2015 rok:

Obejrzyj zdjęcia z koncertów i prób:

fot. Muzeum POLIN