Rezydencje
artystyczne

Muzeum otwarte – edukacja w działaniu

Program rezydencji artystycznych pozwalał Muzeum POLIN gościć polskich i zagranicznych artystów, którzy podejmowali w swej twórczości tematykę dziedzictwa żydowskiego i wielokulturowości. Podczas trzytygodniowych pobytów rezydenci realizowali projekty odnoszące się do historii i z nią dyskutujące, a także angażujące na różnych poziomach mieszkańców Warszawy.

Pierwszą edycję programu (2014-2016) podsumowała wystawa „Obecność/ Brak/ Ślady. Współcześni artyści o żydowskiej Warszawie” (11.03-25.04.2016) prezentująca trzynaście prac – filmowych, dźwiękowych, fotograficznych oraz dokumentujących działania w przestrzeni publicznej. Ogniskowały się one wokół tytułowych kategorii wystawy – obecności, braku i śladów – które przenikają się i pozostają ze sobą w stałym napięciu. Poszukując śladów, artyści odczytywali zarówno realne, jak i symboliczne konteksty aktualnej żydowskiej codzienności; mówiąc o nieobecności – wskazywali na ukrytą obecność, odsłaniali fizyczne ślady przeszłości, raz głośno komentując, raz milknąc. Podejmowali temat materialnego i niematerialnego dziedzictwa, odwołując się zarówno do kanonu kultury żydowskiej, jak i klisz czy stereotypów, które wokół niej narosły. Pochylając się nad mikrohistorią, uruchamiali uniwersalne pytania, wykraczające daleko poza lokalny kontekst. 

Ekspozycji towarzyszyła publikacja pod tym samym tytułem, która jest zbiorem tekstów omawiających poszczególne projekty. Kolejne rezydencje zostały opisane w drugiej części publikacji. 

 

Katalog, część I: „Obecność/ Brak/ Ślady. Współcześni artyści o żydowskiej Warszawie”

Katalog, część II: „Obecność/ Brak/ Ślady. Doświadczenie żydowskie po 1989 roku”

W kolejnej edycji programu rezydencji (2016-2017) postanowiliśmy pogłębić tematykę doświadczenia żydowskiego po 1989 roku. Wspólna pozostała natomiast strategia – nadal interesowała nas m.in. krytyczna analiza współczesnej debaty publicznej, pamięci społecznej, żydowskiego dziedzictwa kulturowego, wiedzy i wyobraźni potocznej, a także ponadnarodowe praktyki pamiętania i zapominania czy alternatywne polityki historyczne. 

W ramach tej edycji gościliśmy pięcioro artystów i artystek, a efektem ich prac były projekty filmowe, instalacja oraz książka artystyczna. 

W 2017 roku Muzeum POLIN i Asylum Arts zorganizowały dodatkowo w Warszawie czterodniowy Zjazd Artystów Żydowskich. W spotkaniu wzięło udział w sumie trzydziestu artystów, którzy mieli możliwość spotkania się i uczenia od lokalnych profesjonalistów, zaproszonych reprezentantów środowiska artystycznego oraz od siebie wzajemnie.

Prace artystów stały się częścią kolekcji Muzeum POLIN, są prezentowane w Polsce i zagranicą. Obecnie Muzeum przygotowuje się do kolejnego otwarcia programu rezydencji, tym razem w międzynarodowym partnerstwie.

Trailer wystawy „Obecność/ Brak/ Ślady”:

Reportaż z wystawy „Obecność/ Brak/ Ślady”:

Pełna playlista filmów rezydencyjnych:

W latach 2014-2017 w programie rezydencji (w sumie w dwóch edycjach) udział wzięli: 

Niedobrze mieć przeszłość, nawet cudzą
Luísa Nóbrega, 29 kwietnia – 18 maja 2014

Artystka rezydentka z Brazylii stworzyła instalację złożoną ze śladów dwunastu akcji performatywnych przeprowadzonych w trakcie swojego pobytu w Warszawie. Jej działania weszły w dialog z okolicznymi miejscami pamięci, w tym ze stołecznymi cmentarzami żydowskimi, pozostałościami murów warszawskiego getta, znajdującym się niegdyś w ich obrębie Szpitalem Dziecięcym Bersohnów i Baumanów, a także obozem zagłady w Treblince.

Nie możemy pochodzić z niczego
Eliane Esther Bots, 7–27 czerwca 2014

Artystka i reżyserka przeprowadziła wiele rozmów z  mieszkańcami Warszawy, którzy poprzez rodzinne narracje przybliżali jej żydowską historię miasta. W krótkometrażowym filmie Holenderka przywołuje siedem opowieści, dla których punktem wyjścia są osobiste przedmioty, znaczące obiekty, którym bohaterowie jej filmu nadają znaczenie sentymentalne.

Field Survey
Noa Shadur i Konrad Smoleński, 14 lipca – 3 sierpnia 2014

W filmie, zrealizowanym przez duet artystyczny w niecodziennych, niedostępnych na co dzień przestrzeniach Warszawy, artyści stworzyli choreografię, dla której referencją były archiwalne i zrekonstruowane zdjęcia z miejsc zbrodni. Celem twórców nie było odniesienie się do konkretnych historii zbrodni bądź oporu, ale stworzenie wizualno-dźwiękowego komentarza do gestów przemocy.

Polskie burki
Tamara Moyzes i Shlomi Yaffe, 2–22 września 2014

Burekas/burki to rodzaj wyrazistych komedii o atrybutach melodramatu, niegdyś popularnych w kinie izraelskim, które skupiały się na przedstawianiu relacji między Żydami Mizrahi i aszkenazyjskimi. Przywołując charakterystyczne dla burekas wpływy literatury i teatru jidysz, artyści stworzyli trzy etiudy filmowe, oparte na życiorysach istotnych dla współczesnego Izraela postaci.

Warszawskie portrety
Jasmine Bakalarz, 17 października – 6 listopada 2014

Fotografka stworzyła serię portretów współczesnych warszawskich Żydów, chcąc ukazać, z czym się dziś identyfikują, a także jak zróżnicowaną społeczność stanowią. Do projektu mógł się zgłosić każdy zainteresowany, jednak to głównie kobiety odpowiedziały na apel artystki i Muzeum POLIN.

Powrót do mamy
Itay Ziv, 24 listopada – 14 grudnia 2014

Ziv nakręcił film opowiadający o wysiłkach podejmowanych przez Żydów (w tym przypadku  z Izraela) w celu uzyskania polskiego paszportu. Artysta poprzez swą realizację szukał stycznych między indywidualnym określaniem własnej przynależności, a urzędowymi procedurami poświadczania obywatelstwa i poszukiwaniami genealogii.

Lilia z Muranowa
Benny Nemerofsky Ramsay, 16 lutego – 8 marca 2015

Artysta zrealizował spacer dźwiękowy, inspirowany opowiadaniem „ Para” Singera – jednego z utworów w dorobku autora, poświęconych problematyce queer. Nemerofsky, przywołując świat społeczności żydowskiej sprzed stu lat, stawia uniwersalne pytanie o widzialność wątków związanych z tożsamością płciową i przywraca im symboliczne miejsce, budując nową muranowską legendę miejską. Warstwę muzyczną spaceru zawdzięczamy Chórowi POLIN.

Płot nienawiści
Hubert Czerepok, 27 kwietnia–17 maja 2015

Instalacja Czerepoka ma formę stalowego ogrodzenia, które zamiast tradycyjnych szczebli czy ornamentów złożone jest z wykutych w metalu fraz mowy nienawiści, skopiowanych przez artystę z polskich murów. Poprzez rzemieślniczy proces przekuwania rasistowskich, wykluczających haseł artysta unicestwiał ich przekaz, zacierając ich czytelność. Wybrana zaś technika stalowego, trwałego ogrodzenia zwraca uwagę na realność i ciężar podejmowanego problemu.

Przetłumaczone, powtórzone, odnalezione
Florencia Levy, 8–28 czerwca 2015

Artystka przeprowadziła szereg wywiadów wśród członków społeczności żydowskiej w rodzinnym Buenos Aires. Rozmawiała z polskimi emigrantami, ich dziećmi i wnukami. Tak zebrany materiał – świadectwa trzech pokoleń polskich Żydów – przywiozła następnie do Warszawy, gdzie podjęła się ich aktualizacji we współczesnym krajobrazie stolicy.

The Cut
Aslı Çavuşoğlu, Małgorzata Kuciewicz i Simone De Iacobis (CENTRALA), 7–27 września 2015

Artyści przeprowadzili tygodniową odkrywkę archeologiczną przy ul. Karmelickiej 2B w Warszawie. Tą efemeryczną interwencją – otwarciem powojennego nasypu i wystawieniem na widok publiczny skrywanych w nim resztek przeszłości – zainicjowali dialog społeczny na temat tworzenia narodowych narracji, prawa własności do urbanistycznego dziedzictwa, sił niszczących i kształtujących miasto.

To, co pozostało… to, co powróci…
Lukas Ligeti, 9–29 listopada 2015

Muzyk podczas pobytu w Warszawie kolekcjonował pieśni i melodie żydowskie. Zebrana kolekcja posłużyła kompozytorowi do stworzenia nietypowej partytury, którą podczas finałowego performansu wykonali zaproszeni do projektu muzycy-improwizatorzy. W trakcie występu byli „dyrygowani” przez Ligetiego za pomocą bezprzewodowych słuchawek. Słyszeli w nich strzępki zebranych żydowskich melodii, tak, jakby były fragmentami ich własnej pamięci.

Faktury niepamięci
Maya Schweizer, 11–31 stycznia 2016

Tematem pracy Mayi Schweizer są formy upamiętniania, a zatem reprezentacja i struktury żydowskiej obecności i nieobecności w Warszawie. Artystka poddaje analizie miejsca pamięci usytuowane w obszarze dawnego getta, ze szczególną uwagą przyglądając się Murowi-Pomnikowi Umschlagplatz. Powstały eksperymentalny obraz filmowy stanowi typowe dla artystki połączenie skrupulatnej pracy badawczej z warstwą emocjonalną.

Głos Rudzienka
Sharon Lockhart, 8-28 marca 2016

Amerykańska artystka, odwołując się do spuścizny polsko-żydowskiego pisarza i pedagoga Janusza Korczaka, zainicjowała szereg twórczych działań warsztatowych adresowanych do wychowanek Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii w Rudzienku. W rezultacie wiosną 2016 roku, w dziewięćdziesiąt lat od pierwszego numeru „Małego Przeglądu”, wychowanki podwarszawskiego MOS-u stworzyły samodzielnie pierwszy numer „Głosu Rudzienka”.

Intymność
Yael Vishnizki Levi, 11-31 lipca 2016

Artystka zrealizowała krótki film formą nawiązujący do teatru cieni. Scenariusz autorstwa artystki – dialog dwóch protagonistów, dziadka artystki i Władysława Gomułki, którzy faktycznie spotkali się przed wojną – dotyczy zmagań jednostki z ideologią i reżimem, porusza temat żydowskiej migracji do Izraela, a także przywołuje okres transformacji ustrojowej po 1989 roku.

Story of a Scared State
Assaf Gruber, 19 września – 9 października 2016

Artysta we współpracy z Kubą Mikurdą zrealizował performans na terenie firmy GD Poland w Wólce Kosowskiej pod Warszawą, słynącej z wielkich hurtowni azjatyckich towarów. Performans odnosi się do wątków historycznych, emigracyjnych, przywołuje stereotypy na temat przenikających się kultur. Akcja toczy się tu i teraz, tło malują aktualne wydarzenia polityczne, a ich wpływ na życie jednostki oraz funkcjonowanie instytucji kultury jest znaczący.

Obłoki płyną nad nami
Anna Konik, 14 listopada - 4 grudnia 2016

Projekt filmowy Anny Konik opowiada o jej rodzinnym miasteczku, Dobrodzieniu. Jest to próba zapisania historii i doświadczeń ludności żydowskiej, przesiedleńców z Kresów Wschodnich oraz mniejszości niemieckiej, którzy stanowią o tożsamości tego miejsca. Jedni są tam od zawsze, inni doświadczyli gwałtownych, przymusowych przesiedleń, inni uciekli lub zostali wywiezieni.

Whole
Hagar Cygler, 16 stycznia – 5 lutego 2017

Podczas swojej rezydencji Hagar Cygler zbierała obiekty i obrazy z lokalnych pchlich targów, szukając przedmiotów, które pragną być na nowo przypomniane i docenione. Zauważając, że o pamięci zbiorowej wie więcej niż o historii swojej własnej rodziny, postanawia bliżej jej się przyjrzeć i ponownie ją przeanalizować za pomocą odnalezionych przedmiotów.

Medium
Patrycja Orzechowska, 20 lutego – 12 marca 2017

Podczas pobytu twórczego w Muzeum POLIN Patrycja Orzechowska stworzyła unikatową publikację, która zawiera obrazy darów z kolekcji instytucji, naświetlone bezpośrednio na materiale światłoczułym. Jej praca jest nie tylko szczególnym wglądem w osobiste, wielopokoleniowe historie ukryte w tych przedmiotach, ale także niepozbawioną potencjału krytycznego analizą pamięci społecznej.