O uchodźcach

W projekcie „Oblicza różnorodności” ważne jest podejmowanie aktualnych kwestii, zwłaszcza dotyczących grup szczególnie narażonych na stereotypizację i wykluczenie. Niestety w ostatnich latach obserwujemy nasilanie się mowy nienawiści wobec uchodźczyń i uchodźców i niezrozumienie dla ich sytuacji. Dlatego część naszych działań podejmuje temat postaw wobec tej grupy.

Co roku włączamy się w obchodzony 20 czerwca Światowy Dzień Uchodźcy – święto ustanowione przez ONZ, które ma przypominać o losie uchodźców, ich problemach i prawach. W nawiązaniu do tego dnia zapraszaliśmy na warsztaty antydyskryminacyjne „Uchodźcy: wyobrażenia, spotkania, postawy”, podczas których rozmawialiśmy o relacjach mniejszość-większość, stereotypach i uprzedzeniach dotyczących uchodźców mieszkających w Polsce, i sposobach reagowania na mowę nienawiści.

Chcemy, by o byciu uchodźcą/uchodźczynią mogły naszej publiczności opowiadać osoby, która mają takie doświadczenie. W związku z tym, zorganizowaliśmy pokaz filmuPołowa mnie” opowiadającego historię rodziny czeczeńskiej, której pomimo wielu prób nie udało się uzyskać statusu uchodźcy w Polsce. Pokaz filmu połączony był z dyskusją z udziałem Leyli Elsanovej i Mariny Aslambekovej pochodzących z Czeczeni oraz Gennadya Goretskyego, którzy pochodzi z Krymu. Rozmowę prowadziła Aleksandra Chrzanowska ze Stowarzyszenia Interwencji Prawnej.

We współpracy z Fundacją Ocalenie zorganizowaliśmy także dyskusję o sytuacji uchodźców i programach ich integracji. W czasie rozmowy szukaliśmy odpowiedzi na pytania: Kim są uchodźcy docierający do naszego kraju? Jakie mają potrzeby? Jak my, jako społeczeństwo przyjmujące, możemy im pomóc w procesie integracji w Polsce? Zastanawialiśmy się również, co oferują systemy integracji uchodźców w Polsce i w Niemczech. W dyskusji prowadzonej przez Katarzynę Oyrzanowską z UNHCR wzięli udział prof. Halina Grzymała-Moszczyńska, Larisa Suleymanova (uchodźczyni z Czeczenii, mentorka uchodźców), Piotr Bystrianin (prezes zarządu Fundacji Ocalenie) oraz Harald Glöde z niemieckiej organizacji pozarządowej Borderline-Europe.

Dyskusja „Sytuacja uchodźców i programy ich integracji”:

W 2015 roku powstała idea przeciwstawienia się przez instytucje kultury, organizacje pozarządowe i media rosnącej niechęci wobec uchodźców. 15 października został ogłoszony Dniem Solidarności z Uchodźcami. Muzeum POLIN włączyło się do apelu, by w tym dniu „powiedzieć wszystkim, którzy uciekają ze swojej ojczyzny przed wojną, chaosem, głodem, pożogą i nędzą: »Jesteście u nas mile widziani!«. Bo Polska znana jest z gościnności i solidarności. Bo los uchodźcy i emigranta wpisany jest w naszą kulturę i historię. Bo potrafiliśmy i potrafimy okazać innym pomoc i współczucie”.

Tego dnia solidarność z uchodźcami można było wyrazić symbolicznie – np. robiąc sobie zdjęcie z hasłem wydarzenia na znak swojego poparcia, a także wspierając finansowo. We współpracy z Fundacją Ocalenie zorganizowaliśmy w holu muzeum stoliki eksperckie, przy których można było się spotkać zarówno z samymi uchodźcami, jak i specjalistami pracującymi z imigrantami i uchodźcami. Tego dnia w muzeum funkcjonowało także stanowisko informacyjne Refugees Welcome Polska – inicjatywy skupiającej się na pomocy mieszkaniowej dla uchodźców oraz cudzoziemców oczekujących na przyznanie statusu uchodźcy.

W 2016 roku Muzeum POLIN ponownie włączyło się w Dzień Solidarności z Uchodźcami. Zorganizowaliśmy wykład "Uchodźcy i Zagłada", podczas którego dr hab. Iwona Kurz omówiła dyskusję publiczną na temat uchodźców i migrantów, zwracając uwagę na istotną rolę jaką odgrywają w niej wyobrażenia związane z Zagładą. Zaprosiliśmy także na wydarzenie „Holokaust - nieodrobiona lekcja (Między Zagładą Żydów a kryzysem uchodźców w Europie AD 2016)", czyli oprowadzanie po Galerii „Zagłada” przygotowane przez prof. dr hab. Jacka Leociaka. Poprzez tę inicjatywę zadawaliśmy pytanie, czy spacer po tej galerii może pomóc zrozumieć korzenie największego kryzysu współczesnej Europy, tj. rozgrywającego się na naszych oczach dramatu uchodźców z ogarniętej wojną Syrii. Prowadzący spacer Jacek Leociak ukazywał, że historia Zagłady Żydów, odczytywana z dzisiejszej perspektywy, ujawnia mechanizmy wykluczenia, napiętnowania, separowania, izolacji, prześladowań i eksterminacji. Odsłania też ideologiczne fundamenty ówczesnej „mowy nienawiści”, która okazuje się bardzo podobna do dzisiejszej – a miejscami identyczna. 

Apel na Dzień Solidarności z Uchodźcami 15 października 2016 –Polska przeciwko rasizmowi i przemocy

W maju i czerwcu 2016 roku zrealizowaliśmy też kilkutygodniowy cykl edukacyjny dla dorosłych „O uchodźcach: media, obrazy, wyobrażenia”, który był próbą reakcji na coraz bardziej napiętą atmosferę wokół tematu uchodźców oraz próbą przyjrzenia się komunikatom, które docierają do nas z mediów w związku z kryzysem uchodźczym. Podczas zajęć poddawaliśmy krytycznej analizie obrazy uchodźców, które w naszych głowach wykreowały media, próbując zastanowić się, jaki na ten przekaz mamy wpływ. Celem cyklu było stworzenie krótkich filmów, które ten obraz by dekonstruowały i przedstawiały temat z innej perspektywy. Zajęcia prowadził David Sypniewski, filmowiec, trener antydyskryminacyjny oraz Khava Soldaeva –  uchodźczyni z Czeczenii, działaczka Stowarzyszenia Praktyków Kultury.

 W ramach cyklu odbyły się warsztaty antydyskryminacyjne, podczas których uczestnicy mogli porozmawiać o stereotypach oraz uprzedzeniach, które towarzyszą mówieniu i myśleniu o uchodźcach, migrantach, osobach „z zewnątrz”. Warsztaty były wstępem do dyskusji o tym, jak te aspekty wpływają na kreowany przez media obraz. W ramach zajęć obyły się również spotkania z migrantami, uchodźcami oraz osobami pracującymi w organizacjach lub instytucjach, które zajmują się wspieraniem uchodźców i migrantów – z Leylą Elsanovą,  mentorką uchodźców i uchodźczynią z Czeczenii związaną z Fundacją Ocalenie, z Gagikiem Grigorianem, migrantem z Gruzji, Aleksandrą

Chrzanowską ze Stowarzyszenia Interwencji Prawnej oraz Mateuszem Krępą z Urzędu ds. Cudzoziemców.

Jako efekt końcowy powstało sześć filmów. Każdy z nich bierze na warsztat inny aspekt związany z byciem uchodźcą, migrantem, kimś „spoza” społeczeństwa. 

W filmie „Strachy Khavy”, który zrealizowała Natalia Nguyen, wykorzystano prywatną historię Khavy Soldaevy. Dzięki temu dowiadujemy się, jak w naszym kraju, na naszym podwórku czuje się uchodźca, jakie ma „strachy” i jak możemy pomóc je przełamać.

W filmie „Za zasłoną ignorancji” autorka, Emilia Akonom zastanawia się, co determinuje to, kim jesteśmy? Co czyni nas wartościowymi w oczach społeczeństwa? Kto ma prawo decydować, jaka jest wartość pojedynczego człowieka? Stara się znaleźć odpowiedzi na te pytania udzielając głosu swojemu bohaterowi, który jest uchodźcą, a przy tym działaczem społecznym i filozofem.

„Z komentarzem” to film Justyny Szałańskiej, Marty Błaszczyńskiej i Martyny Dębskiej, w którym autorki oddają głos uchodźcom. Mamy okazję wsłuchać się w trudne historie bohaterów, którzy opowiadają o swoich doświadczeniach, bolesnych wspomnieniach i na nowo przechodzą bolesną trasę, która przywiodła ich do Polski.

„Bajka o kocie bilionerze” w przewrotny sposób opowiada o przezwyciężaniu trudności i o spełnianiu marzeń mimo niesprzyjających warunków.

W filmie „Granice” autorzy – Alicja, Marika, Weronika, Volha i Vasyl – w symboliczny i umowny sposób poruszyli temat praw człowieka, władzy, bezimiennych paragrafów i zarządzeń, które w następstwie determinują życie wielu osób.

Film „Fale”, a raczej „Łejws” autorstwa Bartosza Kani, Katarzyny Prokopowicz oraz Anny Sałaty odnosi się do bezimiennej „fali uchodźców”, którą media bezustannie straszyły odbiorców. Film stara się pokazać ludzką twarz wspomnianej „fali”.